Schijnzelfstandigheid in de zorg is een belangrijk aandachtspunt, omdat zelfstandigen vaak werken in roosters, teams en directe cliënt- of patiëntenzorg. Wie schijnzelfstandigheid wil voorkomen, moet daarom goed kijken naar aansturing, planning, zelfstandigheid en de feitelijke rol van de zorgprofessional. Niet elke zzp’er in de zorg is schijnzelfstandig, maar de praktijk vraagt wel extra zorgvuldigheid.
Waarom de zorg extra gevoelig is
In de zorg is werk vaak sterk georganiseerd. Er zijn roosters, overdrachten, protocollen, kwaliteitsregels, patiëntendossiers en teams. Dat is logisch, want goede zorg vraagt om continuïteit en veiligheid. Tegelijk kunnen die kenmerken ervoor zorgen dat een zzp’er snel lijkt op een werknemer.
Een zelfstandige zorgprofessional kan prima zelfstandig werken, bijvoorbeeld als tijdelijke specialist, waarnemer of opdrachtnemer met eigen verantwoordelijkheid. Maar als de zzp’er structureel meedraait in het rooster, onder dagelijkse leiding werkt en dezelfde rol heeft als werknemers, ontstaat risico.
Gebruik daarom altijd de schijnzelfstandigheid checklist en kijk naar het totaalbeeld.
Opdracht of reguliere functie?
De eerste vraag is of de zorgprofessional een zelfstandige opdracht uitvoert of eigenlijk een reguliere functie invult. Een opdracht kan bijvoorbeeld zijn: tijdelijke waarneming, gespecialiseerde zorg, zelfstandige begeleiding, advies, training of een afgebakende opdracht binnen een zorginstelling.
Risicovoller is een situatie waarin de zzp’er structureel wordt ingepland als gewone medewerker. Bijvoorbeeld op dezelfde diensten, onder dezelfde leidinggevende, met dezelfde taken en zonder duidelijke einddatum of opdrachtomschrijving.
Een duidelijke opdrachtovereenkomst schijnzelfstandigheid is daarom belangrijk. Beschrijf niet alleen de uren, maar vooral de zelfstandige opdracht en verantwoordelijkheden.
Roosters en diensten
Roosters zijn in de zorg vaak onvermijdelijk. Een cliënt moet op tijd zorg krijgen en een team moet weten wie aanwezig is. Een rooster betekent dus niet automatisch loondienst. Wel moet duidelijk zijn waarom de planning nodig is en hoeveel vrijheid de zzp’er heeft.
Het wordt risicovol wanneer de opdrachtgever de zzp’er volledig inplant alsof hij of zij werknemer is, zonder ruimte voor zelfstandige beschikbaarheid of opdrachtkeuze. Een zelfstandige hoort zakelijk beschikbaarheid af te spreken, niet verlof aan te vragen zoals personeel.
Lees ook zzp’er op locatie opdrachtgever en gezagsverhouding zzp’er.
Protocollen en professionele standaarden
In de zorg gelden protocollen, richtlijnen en wettelijke kwaliteitseisen. Dat betekent niet automatisch dat er sprake is van werkgeversgezag. Een opdrachtgever mag eisen stellen aan veiligheid, kwaliteit, privacy en verantwoorde zorg.
Het verschil zit in de uitvoering. Een zorginstelling mag vragen dat een zzp’er werkt volgens professionele standaarden. Maar de instelling moet oppassen met dagelijkse instructies die verder gaan dan noodzakelijke zorgkwaliteit en de zzp’er behandelen als ondergeschikte werknemer.
Een zelfstandige zorgprofessional moet professionele autonomie houden binnen de kaders van goede zorg.
Inbedding in het zorgteam
Inbedding is een groot risico in de zorg. Zzp’ers werken vaak dicht samen met vaste medewerkers. Ze nemen deel aan overdrachten, gebruiken systemen en hebben contact met cliënten. Dat kan nodig zijn, maar mag niet automatisch betekenen dat de zzp’er volledig onderdeel wordt van het team.
Let op signalen zoals:
- opname in vaste teamstructuur;
- dezelfde interne functie als werknemers;
- deelname aan alle personeelsvergaderingen;
- functioneringsgesprekken;
- standaard personeelsvoordelen;
- langdurige inzet zonder duidelijke opdracht.
Lees verder over inbedding organisatie zzp’er en zzp’er in teamoverleg.
Gebruik van systemen en dossiers
Zorgprofessionals moeten vaak werken met cliëntendossiers, planningssystemen en beveiligde communicatie. Dat kan betekenen dat de opdrachtgever een account, bedrijfsemail of toegang tot systemen verstrekt. Dat is niet automatisch problematisch, zolang het noodzakelijk is voor de opdracht.
Beperk toegang tot wat nodig is en beëindig toegang na afloop. Maak duidelijk dat het account wordt gebruikt voor de opdracht en niet betekent dat de zzp’er werknemer is.
Lees meer over zzp’er met bedrijfsemail en eigen materiaal gebruiken als zzp’er.
Ondernemersrisico in de zorg
Ook in de zorg moet een zzp’er ondernemersrisico dragen. Denk aan eigen verzekeringen, beroepsregistratie, bijscholing, administratie, acquisitie en periodes zonder opdracht. Een zorgprofessional die volledig afhankelijk is van één instelling en verder geen ondernemerskenmerken toont, staat zwakker.
Een passend tarief is ook belangrijk. Het tarief moet ruimte bieden voor zelfstandige kosten, zoals verzekering, pensioen, ziekte, vakantie en opleiding. Lees verder over financieel risico zzp’er en uurtarief zzp schijnzelfstandigheid.
Meerdere opdrachtgevers in de zorg
Veel zzp’ers in de zorg werken voor meerdere instellingen of cliënten. Dat kan helpen om ondernemerschap aan te tonen. Toch is het geen garantie. Als de zorgprofessional bij elke opdrachtgever volledig wordt ingeroosterd en aangestuurd als werknemer, blijft er risico.
Het gaat om de combinatie: meerdere opdrachtgevers, eigen verantwoordelijkheid, duidelijke afspraken, zelfstandige beschikbaarheid en professioneel ondernemerschap.
Lees meer over meerdere opdrachtgevers zzp schijnzelfstandigheid.
Wat kunnen zorginstellingen doen?
Zorginstellingen kunnen risico beperken door de inzet van zzp’ers zorgvuldig te organiseren. Begin met de vraag of de werkzaamheden geschikt zijn voor zelfstandige uitvoering. Maak daarna een duidelijke opdrachtomschrijving en voorkom dat de zzp’er automatisch als werknemer wordt behandeld.
Praktische maatregelen:
- beschrijf de zelfstandige opdracht;
- leg noodzakelijke roosterafspraken uit;
- gebruik een contactpersoon, geen klassieke leidinggevende;
- beperk deelname aan personeelsprocessen;
- geef alleen noodzakelijke systeemtoegang;
- leg verantwoordelijkheden en aansprakelijkheid vast;
- evalueer bij verlenging.
Gebruik ook de Wet DBA checklist opdrachtgever.
Wat kunnen zzp’ers in de zorg doen?
Als zzp’er in de zorg kun je je zelfstandige positie versterken door zichtbaar als ondernemer te werken. Zorg voor eigen voorwaarden, professionele verzekeringen, registratie, bijscholing, facturatie en actieve acquisitie. Bespreek ook duidelijk welke vrijheid je hebt en hoe beschikbaarheid wordt afgesproken.
Gebruik daarnaast de Wet DBA checklist zzp’er.
Voorbeelden
Een zelfstandige verpleegkundige die tijdelijk gespecialiseerde zorg verleent, eigen beschikbaarheid opgeeft, meerdere opdrachtgevers heeft, eigen verzekering regelt en professioneel autonoom werkt, staat sterker.
Een zzp’er die jarenlang fulltime in hetzelfde team wordt ingeroosterd, verlof aanvraagt bij een teamleider, dagelijkse instructies krijgt en dezelfde HR-processen volgt als werknemers, loopt meer risico.
Wat als bestaande zorgopdrachten risicovol zijn?
Breng alle zzp-inzet in kaart. Beoordeel per opdracht of deze zelfstandig genoeg is. Pas opdrachtomschrijvingen, roosters, overlegstructuren en contracten aan. Als de werkzaamheden structureel onder gezag plaatsvinden, kan een dienstverband passender zijn.
Lees verder over schijnzelfstandigheid oplossen.
Veelgestelde vragen
Mag een zzp’er in de zorg in een rooster werken?
Ja, als planning noodzakelijk is voor goede zorg. Het wordt risicovoller als de zzp’er volledig wordt behandeld als werknemer.
Zijn zorgprotocollen bewijs van gezag?
Niet automatisch. Protocollen kunnen nodig zijn voor kwaliteit en veiligheid. Dagelijkse werkgeversaansturing is iets anders.
Mag een zzp’er toegang krijgen tot patiëntendossiers?
Ja, als dat noodzakelijk is voor de opdracht en privacyregels worden gevolgd. Beperk toegang tot wat nodig is.
Is één zorginstelling als opdrachtgever een probleem?
Niet automatisch. Het risico neemt toe bij langdurige afhankelijkheid, weinig vrijheid en volledige inbedding.
Wat is de beste eerste stap voor zorginstellingen?
Maak een overzicht van alle zzp’ers en beoordeel per opdracht of sprake is van zelfstandige inzet of feitelijke loondienst.
