Een boete bij schijnzelfstandigheid is een belangrijk risico voor opdrachtgevers die zzp’ers inhuren alsof zij werknemers zijn. Wil je schijnzelfstandigheid voorkomen, dan moet je niet alleen een contract hebben, maar ook zorgen dat de praktijk klopt. De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.
Waarom opdrachtgevers risico lopen
Wanneer een zzp’er achteraf toch als werknemer wordt gezien, kan dat financiële gevolgen hebben voor de opdrachtgever. De opdrachtgever had dan mogelijk loonheffingen en premies moeten afdragen. Ook kan discussie ontstaan over arbeidsrechtelijke verplichtingen.
Het risico ligt niet alleen bij grote bedrijven. Ook kleine ondernemers, stichtingen, zorginstellingen, scholen, bouwbedrijven en marketingbureaus kunnen hiermee te maken krijgen. Zodra je iemand als zelfstandige inhuurt, moet je beoordelen of de opdracht echt zelfstandig kan worden uitgevoerd.
Gebruik daarom de Wet DBA checklist opdrachtgever en de algemene schijnzelfstandigheid checklist.
Wat kan er gebeuren bij schijnzelfstandigheid?
Als de Belastingdienst oordeelt dat er feitelijk sprake is van loondienst, kan de opdrachtgever te maken krijgen met correcties en naheffingen. Dat betekent dat loonheffingen alsnog betaald moeten worden. Afhankelijk van de situatie kunnen ook boetes of rente aan de orde zijn.
Daarnaast kunnen er praktische gevolgen zijn. Je administratie moet worden aangepast, contracten moeten worden herzien en bestaande zzp-samenwerkingen moeten opnieuw worden beoordeeld. In sommige gevallen kan ook reputatieschade ontstaan.
Het belangrijkste is dat je niet wacht tot een controle. Als je risico’s ziet, kun je beter tijdig maatregelen nemen.
Boete is niet het enige risico
Veel opdrachtgevers focussen alleen op de boete. Toch is dat niet het enige probleem. Naheffingen kunnen financieel zwaar wegen. Ook interne processen kunnen verstoord raken wanneer blijkt dat veel zzp’ers eigenlijk werknemerswerk doen.
Daarnaast kan een werkende zelf stellen dat hij of zij eigenlijk werknemer is. Dan kan discussie ontstaan over loon, vakantiedagen, ziekte, ontslagbescherming of andere arbeidsvoorwaarden. Dit valt buiten alleen de fiscale beoordeling, maar kan wel voortkomen uit dezelfde praktijk.
Lees ook verschil zzp en loondienst.
Wanneer loopt een opdrachtgever het meeste risico?
Het risico is het grootst wanneer een zzp’er structureel werkt alsof hij of zij werknemer is. Denk aan vaste werktijden, dagelijkse leiding, dezelfde werkzaamheden als werknemers, geen duidelijk resultaat en volledige inbedding in de organisatie.
Risicosignalen zijn:
- de zzp’er vervult een vaste functie;
- de opdracht heeft geen einddatum;
- er is dagelijkse inhoudelijke aansturing;
- de zzp’er vraagt verlof aan;
- de zzp’er werkt in een normaal rooster;
- de zzp’er krijgt personeelsvoordelen;
- het contract wijkt af van de praktijk;
- de zzp’er heeft weinig ondernemersrisico.
Bekijk hiervoor ook de kenmerken van schijnzelfstandigheid.
Contract is geen volledige bescherming
Een opdrachtgever kan niet alleen vertrouwen op een overeenkomst. Een opdrachtovereenkomst schijnzelfstandigheid is belangrijk, maar de feitelijke samenwerking moet overeenkomen met wat er op papier staat.
Ook een modelovereenkomst schijnzelfstandigheid geeft alleen bescherming als partijen werken zoals in de overeenkomst staat. Als de zzp’er in de praktijk onder gezag werkt, kan het contract weinig helpen.
Controleer daarom niet alleen juridische documenten, maar ook de dagelijkse praktijk.
Gezag als belangrijk boeterisico
Een belangrijk risico is werkgeversgezag. Dat ontstaat wanneer de opdrachtgever bepaalt hoe de zzp’er het werk moet doen. Een opdrachtgever mag eisen stellen aan resultaat, kwaliteit, deadline en veiligheid. Maar dagelijkse instructies, functioneringsgesprekken en hiërarchische aansturing passen eerder bij loondienst.
Lees meer over gezagsverhouding zzp’er.
Inbedding als belangrijk boeterisico
Ook inbedding vergroot het risico. Als de zzp’er volledig opgaat in de organisatie, wordt het moeilijker om zelfstandigheid aannemelijk te maken. Denk aan interne functietitels, deelname aan alle teamoverleggen, HR-processen, bedrijfsemail en personeelsvoordelen.
Lees verder over inbedding organisatie zzp’er, zzp’er met bedrijfsemail en zzp’er kerstpakket bedrijfsuitje.
Ondernemersrisico en tarief
Een zzp’er moet zichtbaar als ondernemer werken. Als de zzp’er geen ondernemersrisico loopt, geen eigen materialen gebruikt, geen meerdere opdrachtgevers heeft en een laag tarief accepteert zonder onderhandelingsruimte, wordt het totaalbeeld zwakker.
Controleer daarom ook financieel risico zzp’er, uurtarief zzp schijnzelfstandigheid en meerdere opdrachtgevers zzp schijnzelfstandigheid.
Sectoren met extra aandacht
Sommige sectoren zijn gevoeliger voor handhaving omdat zzp’ers daar vaak werken in roosters, teams of kernprocessen. Denk aan schijnzelfstandigheid in de zorg, schijnzelfstandigheid in de bouw, schijnzelfstandigheid in het onderwijs en schijnzelfstandigheid in de kinderopvang.
Ook bij kenniswerkers, zoals een interim manager of communicatieadviseur, kunnen risico’s ontstaan door langdurige inbedding.
Hoe beperk je als opdrachtgever het risico?
De beste bescherming is een vaste werkwijze. Beoordeel elke zzp-opdracht vooraf. Leg vast waarom de opdracht zelfstandig kan worden uitgevoerd. Maak de opdracht concreet, stuur op resultaat en voorkom dagelijkse leiding.
Praktische stappen:
- inventariseer alle zzp’ers;
- beoordeel per opdracht de arbeidsrelatie;
- maak opdrachtomschrijvingen concreet;
- controleer contracten;
- train managers;
- beperk inbedding;
- documenteer ondernemerskenmerken;
- evalueer bij verlenging.
Lees ook schijnzelfstandigheid voorkomen als opdrachtgever en zzp’er inhuren zonder schijnzelfstandigheid.
Wat als je al risico loopt?
Als je ontdekt dat een zzp’er eigenlijk als werknemer werkt, onderneem dan actie. Pas de opdracht aan, verminder aansturing, maak de rol extern en resultaatgericht, of kies voor een dienstverband. Niets doen vergroot het risico.
Lees hiervoor schijnzelfstandigheid oplossen.
Dossieropbouw is belangrijk
Een opdrachtgever moet kunnen uitleggen waarom een zzp’er zelfstandig wordt ingehuurd. Leg daarom vast:
- waarom zzp-inhuur passend is;
- welk resultaat wordt verwacht;
- welke vrijheid de zzp’er heeft;
- welke ondernemerskenmerken aanwezig zijn;
- welke afspraken zijn gemaakt;
- hoe de praktijk wordt gecontroleerd.
Een dossier hoeft niet ingewikkeld te zijn, maar moet wel laten zien dat je bewust hebt gehandeld.
Veelgestelde vragen
Krijgt een opdrachtgever altijd een boete bij schijnzelfstandigheid?
Niet altijd. De gevolgen hangen af van de situatie. Wel kunnen correcties, naheffingen en eventueel boetes spelen.
Is een modelovereenkomst genoeg om boetes te voorkomen?
Nee. Een modelovereenkomst helpt alleen als de praktijk overeenkomt met de afspraken.
Wie betaalt de naheffing?
Bij fiscale correcties ligt het risico vaak bij de opdrachtgever, omdat die mogelijk loonheffingen had moeten afdragen.
Kan een kleine organisatie ook risico lopen?
Ja. De regels gelden niet alleen voor grote bedrijven.
Wat is de beste eerste stap?
Maak een overzicht van alle zzp’ers en beoordeel per opdracht of de samenwerking echt zelfstandig is ingericht.
