Schijnzelfstandigheid in het onderwijs ontstaat wanneer iemand als zzp’er wordt ingehuurd, maar in de praktijk werkt als werknemer van een school of onderwijsinstelling. Wil je schijnzelfstandigheid voorkomen, dan moet je goed kijken naar roosters, gezag, lesinhoud, teaminbedding en de aard van de opdracht. Een zelfstandige onderwijsprofessional kan prima een opdracht uitvoeren, maar niet elke onderwijsrol past bij zzp.
Waarom het onderwijs gevoelig is
Onderwijs is sterk georganiseerd. Er zijn roosters, klassen, lesprogramma’s, schoolbeleid, teamvergaderingen en wettelijke kwaliteitseisen. Daardoor kan een zzp’er snel onderdeel worden van de normale schoolorganisatie.
Een zelfstandige kan bijvoorbeeld worden ingehuurd voor training, coaching, curriculumontwikkeling, tijdelijke expertise, examenvoorbereiding of een project. Maar als iemand structureel een docentfunctie invult, onder leiding van de school werkt en volledig meedraait in het team, wordt het risico groter.
Gebruik daarom de schijnzelfstandigheid checklist voordat je een zelfstandige onderwijsprofessional inzet.
Docentfunctie of zelfstandige opdracht?
De kernvraag is of de zzp’er een zelfstandige opdracht uitvoert of een reguliere functie vervult. Een opdracht is duidelijk afgebakend en resultaatgericht. Een functie is structureel onderdeel van de organisatie.
Voorbeelden van zelfstandige opdrachten:
- ontwikkelen van lesmateriaal;
- geven van een tijdelijke training;
- uitvoeren van een onderwijsadviestraject;
- begeleiden van een projectweek;
- verzorgen van examencoaching;
- trainen van docenten;
- analyseren van leerresultaten.
Risicovoller is: “zzp’er vervangt structureel een docent in het rooster.” Dat lijkt sneller op loondienst, vooral wanneer de school bepaalt hoe, waar en wanneer het werk wordt gedaan.
Lees ook verschil zzp en loondienst.
Roosters en lestijden
In het onderwijs zijn roosters vaak noodzakelijk. Een les begint op een bepaalde tijd en leerlingen moeten weten waar ze moeten zijn. Een rooster betekent daarom niet automatisch schijnzelfstandigheid.
Het risico ontstaat wanneer de zzp’er volledig in het reguliere rooster wordt opgenomen als gewone werknemer, zonder zelfstandige opdracht of eigen professionele ruimte. Zeker bij langdurige inzet kan dit problematisch worden.
Leg daarom vast waarom aanwezigheid op bepaalde tijden nodig is en welke vrijheid de zzp’er heeft in voorbereiding, methode en uitvoering. Lees ook zzp’er op locatie opdrachtgever.
Lesinhoud en gezag
Een school mag kwaliteitseisen stellen. Denk aan leerdoelen, veiligheid, pedagogisch beleid, privacy en wettelijke verplichtingen. Dat betekent niet automatisch werkgeversgezag. Het wordt anders wanneer de school de zzp’er dagelijks aanstuurt als werknemer.
Bij een zelfstandige opdracht bepaalt de zzp’er binnen de afgesproken kaders zelf de aanpak. Bij loondienst is de docent meer ondergeschikt aan de schoolorganisatie.
Lees verder over gezagsverhouding zzp’er.
Inbedding in het schoolteam
Inbedding is in het onderwijs een belangrijk risico. Een zzp’er kan snel onderdeel worden van het team door deelname aan vergaderingen, studiedagen, leerlingbesprekingen, HR-processen en interne communicatie.
Niet elk overleg is verkeerd. Een zzp’er die een training geeft, moet misschien afstemmen met docenten. Een externe onderwijsadviseur moet soms informatie ophalen. Maar volledige deelname aan teamstructuren en personeelsprocessen is gevoeliger.
Lees meer over inbedding organisatie zzp’er en zzp’er in teamoverleg.
Gebruik van schoolmail en systemen
Een zzp’er in het onderwijs heeft soms toegang nodig tot digitale leeromgevingen, planning, documenten of communicatiekanalen. Dat kan logisch zijn. Maar een standaard schoolmail met interne functietitel kan ook bijdragen aan het beeld van werknemerschap.
Gebruik liever een tijdelijke of projectmatige toegang. Maak duidelijk dat de persoon externe opdrachtnemer is. Beperk toegang tot wat nodig is en beëindig deze na afloop van de opdracht.
Lees verder over zzp’er met bedrijfsemail.
Ondernemerschap van de onderwijsprofessional
Een zelfstandige onderwijsprofessional moet zichtbaar ondernemer zijn. Denk aan eigen website, aanbod, methodes, lesmateriaal, tarieven, voorwaarden, facturen, meerdere opdrachtgevers en eigen professionele ontwikkeling.
Als iemand volledig afhankelijk is van één school, geen eigen aanbod heeft en langdurig wordt aangestuurd als werknemer, wordt het risico groter.
Lees ook meerdere opdrachtgevers zzp schijnzelfstandigheid en financieel risico zzp’er.
Tarief en zelfstandigheid
Een zzp-tarief in het onderwijs moet ruimte bieden voor ondernemerskosten. Denk aan voorbereiding, lesmateriaal, administratie, verzekeringen, pensioen, ziekte, vakantie, acquisitie en scholing. Een laag tarief is niet automatisch fout, maar kan een signaal zijn als de zzp’er ook weinig vrijheid heeft.
Lees meer over uurtarief zzp schijnzelfstandigheid.
Voorbeelden van lagere risico’s
Een onderwijsadviseur ontwikkelt een nieuw curriculum voor een schoolbestuur. De opdracht heeft een duidelijke looptijd, oplevermomenten en resultaat. De adviseur gebruikt eigen methodes, factureert zakelijk en werkt ook voor andere opdrachtgevers.
Een trainer geeft drie studiedagen over didactiek. De school bepaalt het thema en de deelnemers, maar de trainer ontwikkelt zelf de inhoud en aanpak. Dit past eerder bij zelfstandige dienstverlening.
Voorbeelden van hogere risico’s
Een zzp’er geeft het hele schooljaar drie dagen per week les volgens het gewone rooster, neemt deel aan alle teamvergaderingen, vraagt verlof aan bij de schoolleider en wordt beoordeeld als docent. Dit lijkt sneller op loondienst.
Ook risicovol: een zelfstandige wordt ingezet om een openstaande vacature te vullen, zonder duidelijke opdracht of eindresultaat. Dan moet de school serieus beoordelen of een arbeidsovereenkomst passender is.
Wat kunnen scholen doen?
Scholen en onderwijsinstellingen kunnen risico beperken door zelfstandigen alleen in te zetten voor passende opdrachten. Beschrijf de opdracht duidelijk, leg afspraken vast en voorkom standaard werknemersbehandeling.
Praktische tips:
- formuleer een zelfstandige opdracht;
- vermijd vage functiebeschrijvingen;
- leg noodzakelijke lestijden uit;
- beperk teaminbedding;
- gebruik tijdelijke systeemtoegang;
- stuur op resultaat;
- evalueer bij verlenging.
Gebruik ook de Wet DBA checklist opdrachtgever.
Wat kunnen zzp’ers in het onderwijs doen?
Als zelfstandige onderwijsprofessional kun je je positie versterken door je eigen aanbod duidelijk te maken. Werk met eigen lesmateriaal, methodes, voorwaarden en tarieven. Zorg voor zichtbare acquisitie en meerdere opdrachtgevers waar mogelijk.
Gebruik ook de Wet DBA checklist zzp’er.
Wat als de onderwijsopdracht risicovol is?
Als de opdracht te veel lijkt op een docentfunctie in loondienst, pas de samenwerking aan. Maak de opdracht projectmatiger, geef meer zelfstandige ruimte en beperk HR-inbedding. Als structurele vervanging nodig is, kan loondienst passender zijn.
Lees verder over schijnzelfstandigheid oplossen.
Veelgestelde vragen
Mag een zzp’er lesgeven op school?
Ja, dat kan. De vraag is of het gaat om een zelfstandige opdracht of feitelijk een reguliere docentfunctie.
Is een rooster altijd een probleem?
Nee. Lestijden zijn vaak noodzakelijk. Het risico ontstaat vooral bij volledige opname in het reguliere rooster zonder zelfstandige opdracht.
Mag een zzp’er deelnemen aan teamvergaderingen?
Alleen als dat nodig is voor de opdracht. Structurele deelname aan alle personeelsvergaderingen is risicovoller.
Mag een zzp’er een schoolmail krijgen?
Ja, als dat nodig is. Gebruik bij voorkeur tijdelijke of projectmatige toegang en maak de externe rol duidelijk.
Wat is de beste aanpak voor scholen?
Maak vooraf duidelijk of de opdracht zelfstandig, tijdelijk en resultaatgericht is. Als het eigenlijk een functie is, kies dan voor loondienst.
