Schijnzelfstandigheid oplossen begint met eerlijk kijken naar de praktijk. Wil je schijnzelfstandigheid voorkomen of een bestaande situatie herstellen, dan moet je beoordelen of de zzp’er echt zelfstandig werkt. Is er te veel gezag, inbedding of afhankelijkheid? Dan kun je de opdracht aanpassen of kiezen voor een andere arbeidsvorm.
Wanneer moet je actie ondernemen?
Je moet actie ondernemen zodra een zzp-opdracht te veel op loondienst lijkt. Wacht niet tot er een controle komt of tot een conflict ontstaat. Hoe eerder je de samenwerking beoordeelt, hoe makkelijker je kunt bijsturen.
Signalen dat actie nodig is:
- de zzp’er werkt al lang voor dezelfde opdrachtgever;
- de opdracht heeft geen duidelijk resultaat;
- er is dagelijkse aansturing;
- de zzp’er is onderdeel van het team;
- er zijn vaste werktijden zonder duidelijke reden;
- de zzp’er gebruikt vooral middelen van de opdrachtgever;
- het contract klopt niet met de praktijk;
- de zzp’er loopt weinig ondernemersrisico.
Begin met de schijnzelfstandigheid checklist en de pagina over kenmerken van schijnzelfstandigheid.
Breng de huidige situatie in kaart
Maak eerst een feitelijk overzicht. Kijk niet alleen naar het contract, maar vooral naar hoe er echt wordt gewerkt. Wie geeft instructies? Wie bepaalt de planning? Welke werkzaamheden doet de zzp’er? Hoe lang loopt de opdracht al? Is er een duidelijk resultaat? Wordt de zzp’er behandeld als externe of als werknemer?
Leg vast:
- naam van de opdracht;
- duur van de samenwerking;
- werkzaamheden;
- resultaat of deliverables;
- aansturing;
- locatie;
- overlegstructuur;
- gebruikte middelen;
- tarief;
- ondernemerskenmerken;
- contractvorm.
Deze inventarisatie vormt de basis voor verbetering.
Beoordeel of de opdracht zelfstandig kan zijn
Niet elke opdracht kan veilig als zzp-opdracht worden ingericht. Als de organisatie structureel iemand nodig heeft in een vaste functie, met dagelijkse leiding en vaste werktijden, is loondienst vaak passender.
Een opdracht is beter geschikt voor zelfstandigheid wanneer deze tijdelijk, specialistisch, resultaatgericht en afgebakend is. Denk aan een adviestraject, project, implementatie, training, interim veranderopdracht of specialistische klus.
Lees ook wanneer iemand schijnzelfstandig is en verschil zzp en loondienst.
Maak de opdracht concreter
Veel risico ontstaat door vage afspraken. “Meedraaien in het team” of “ondersteunen waar nodig” lijkt snel op loondienst. Maak daarom de opdracht concreet.
Vervang vage formuleringen door duidelijke resultaten. Bijvoorbeeld:
- adviesrapport opleveren;
- implementatie begeleiden;
- campagne ontwikkelen;
- proces verbeteren;
- training verzorgen;
- tijdelijk specialistisch werk uitvoeren;
- overdracht voorbereiden.
Leg dit vast in een aangepaste opdrachtovereenkomst schijnzelfstandigheid.
Verminder werkgeversgezag
Als de opdrachtgever dagelijks bepaalt hoe de zzp’er werkt, moet dat worden aangepast. Stuur voortaan op resultaat in plaats van aanwezigheid of werkwijze. Maak duidelijke afspraken over output, deadline, kwaliteit en randvoorwaarden, maar geef de zzp’er ruimte in de uitvoering.
Praktische maatregelen:
- vervang een leidinggevende door een contactpersoon;
- stop met functioneringsgesprekken;
- vermijd verlofprocedures;
- beperk dagelijkse takenlijsten;
- geef feedback op resultaat;
- laat de zzp’er eigen planning maken waar mogelijk.
Lees verder over gezagsverhouding zzp’er.
Beperk inbedding in de organisatie
Als de zzp’er te veel onderdeel is geworden van de organisatie, moet je de externe rol herstellen. Kijk naar functietitel, overleg, bedrijfsemail, toegang, HR-processen en personeelsactiviteiten.
Mogelijke verbeteringen:
- gebruik een externe rolomschrijving;
- verwijder de zzp’er uit HR-processen;
- beperk deelname aan teamoverleg;
- pas de e-mailhandtekening aan;
- beperk systeemtoegang;
- voorkom personeelsvoordelen;
- maak duidelijk dat de opdracht tijdelijk is.
Lees meer over inbedding organisatie zzp’er, zzp’er met bedrijfsemail en zzp’er in teamoverleg.
Versterk ondernemerskenmerken
Een zzp’er moet zichtbaar als ondernemer werken. Dat betekent niet dat de opdrachtgever alles moet controleren, maar de samenwerking moet wel passen bij zelfstandigheid.
Denk aan:
- eigen voorwaarden;
- zakelijke facturatie;
- passend tarief;
- aansprakelijkheid;
- eigen materiaal waar mogelijk;
- meerdere opdrachtgevers of acquisitie;
- eigen website of portfolio;
- professionele verzekering.
Lees ook financieel risico zzp’er, eigen materiaal gebruiken zzp’er en meerdere opdrachtgevers zzp schijnzelfstandigheid.
Controleer het tarief
Een risicovolle zzp-opdracht gaat vaak samen met een tarief dat niet past bij ondernemerschap. Controleer of het tarief ruimte biedt voor pensioen, verzekeringen, administratie, ziekte, vakantie, opleiding en acquisitie.
Als het tarief te laag is en de zzp’er ook weinig vrijheid heeft, wordt het totaalbeeld zwakker. Lees verder over uurtarief zzp schijnzelfstandigheid.
Pas het contract aan
Als de praktijk is aangepast, moet het contract ook worden bijgewerkt. Anders ontstaat opnieuw verschil tussen papier en werkelijkheid. Gebruik een overeenkomst die de echte opdracht beschrijft.
Let op:
- duidelijke opdrachtomschrijving;
- resultaat en looptijd;
- vrijheid in uitvoering;
- contactpersoon;
- aansprakelijkheid;
- facturatie;
- systeemtoegang;
- beëindiging;
- evaluatiemomenten.
Een modelovereenkomst schijnzelfstandigheid kan helpen, maar alleen als deze past bij de praktijk.
Kies loondienst als dat eerlijker is
Soms is de conclusie dat een zzp-constructie niet past. Als de organisatie structureel iemand nodig heeft, dagelijks wil aansturen en de persoon volledig onderdeel van het team moet zijn, is een dienstverband vaak beter.
Dat is geen mislukking. Het is juist verstandig om de juiste arbeidsvorm te kiezen. Zo voorkom je discussies, naheffingen en mogelijke boetes. Lees ook schijnzelfstandigheid boete opdrachtgever.
Oplossen per sector
In sommige sectoren vraagt oplossen om extra aandacht. In de zorg gaat het vaak om roosters en teaminbedding. In de bouw spelen materiaal, planning en uitvoerdersinstructies. In het onderwijs is het verschil tussen docentfunctie en zelfstandige opdracht belangrijk. In de kinderopvang spelen vaste groepen, roosters en pedagogisch beleid.
Ook bij een interim manager of communicatieadviseur moet je goed kijken of de rol niet te veel een interne functie is geworden.
Wat kunnen opdrachtgevers doen?
Opdrachtgevers moeten een vaste procedure maken voor zzp-inhuur. Inventariseer alle zelfstandigen, beoordeel risico’s, pas opdrachten aan en train managers. Gebruik de Wet DBA checklist opdrachtgever en lees schijnzelfstandigheid voorkomen als opdrachtgever.
Wat kunnen zzp’ers doen?
Zzp’ers moeten hun zelfstandige positie bewaken. Bespreek te veel aansturing, vraag om duidelijke opdrachtresultaten en blijf zichtbaar als ondernemer. Gebruik de Wet DBA checklist zzp’er en lees schijnzelfstandigheid voorkomen als zzp’er.
Veelgestelde vragen
Kun je schijnzelfstandigheid achteraf oplossen?
Ja, vaak wel. Pas de opdracht, praktijk en overeenkomst aan. Soms is een dienstverband de beste oplossing.
Wat is de eerste stap?
Breng de feitelijke samenwerking in kaart. Kijk naar aansturing, inbedding, opdracht, tarief en ondernemersrisico.
Is een nieuw contract genoeg?
Nee. Het contract moet aansluiten bij de praktijk. Alleen papier aanpassen is onvoldoende.
Wanneer moet je kiezen voor loondienst?
Als het werk structureel is, onder gezag plaatsvindt en de persoon volledig onderdeel moet zijn van de organisatie.
Wie moet het initiatief nemen?
Bij voorkeur opdrachtgever en zzp’er samen. Beide partijen hebben belang bij een duidelijke en juiste arbeidsrelatie.
